Çok Yakında

Vikinglerin sihirli alfabesi runik

Mayıs 24th, 2016 | by Bahadır Güler
Vikinglerin sihirli alfabesi runik
Yazarlar
0

(Bahadır Güler’in Kuzey Gazetesi’nin Mayıs sayısı için kaleme aldığı yazısıdır.)

Değerli Kuzey okuyucuları,
2016 yılının ilk ayında Kuzey Gazetesi’nde yazmış olduğum yazıda, Orta Asya’da bulunan ve tarihe ismi “Orhun Yazıtları” olarak geçen anıt taşlarda kullanılmış Göktürk/Orhun Alfabesi ve bu yazıtları okuyan Danimarkalı dilbilimci Wilhelm Thomsen’den bahsetmiştim. Göktürk Alfabesi ve İskandinavya´da yaygın olarak Latin alfabesinden önce kullanılmış olan Runik Alfabesi üzerinde kısaca durmuştum. Aradaki bu benzerliğin bir tesadüf olamayacağı ortadayken bu benzerlik üzerinde çok fazla araştırmanın yapılmadığını da üzülerek belirtmemde fayda var.
Kuzey’in bu sayısında sizlere üzerinde yaşamış olduğumuz ve kendimize ikinci bir vatan olarak seçtiğimiz bu güzel ülkenin Hıristiyanlığı (Harald Blaatand-965/966) kabül etmesinden sonra kullanımı yaygınlaşmaya başlayan Latin alfabesinden önce kullanmış oldukları alfabe olan “Runik Alfabesi” (runealfabetet) ve tarihe Vikingler olarak isimlerini yazdırmış olan İskandinavyalıların bu alfabe hakkındaki düşüncelerini anlatmaya çalışacağım. Daha sonraki sayıda ise Göktürk Alfabesi ile ilgili yazacağım yazı ile devam edecek olan bir seri yazı dizisinde bu alfabenin başka coğrafyalarda da kullanılıp kullanılmadığını ve kullanılmış ise hangi milletlerin bunu kullandığı ve kökenlerinin nereye dayandığını sizlerle beraber irdeleyerek bu alfabeyi çıkış noktası olarak alıp sizlerle farklı coğrafyalarda bir tarihi geziye çıkmayı istiyorum. Bu tarihi gezide bazen kendimizi Mezopotomya’nın gizliliklerinde, bazen Orta İtalya’nın vadilerinde, bazen Orta Asya´nın yüksek platolarında ve bazen de Kuzey’in en uç noktalarında bulacağız….

bahadır1 Danimarka’da Harald Blaatand tarafından Jelling şehrinde diktirilmiş olan Jelling Dikili Taşı

Runik alfabenin üzerine kazılarak dikilmiş olan yüzlerce dikili taşa (runesten) Danimarka’nın dört bir tarafında rastlamak mümkündür ve bu taşlar, ölen önemli ve zengin Vikingler için dikilmişlerdir.
Bu taşlardan en önemlileri Jelling kentinde bulunan Jelling Dikili Taşları’dır. Vikinglerin eski Viking inancından (Asertroen) Hıristiyanlık inancına dönmesinde çok büyük rol oynayan ünlü kral Harald Blaatand tarafından, babası Gorm ve annesi Tyra adına diktirilmiş olan bu taşlarda, Kral Harald’in ülkeye yapmış olduğu hizmetler yazılmıştır.
Bu taşlarda Kral Harald’ın Danimarkalıları bir araya topladığı ve Hz. İsa (a.s) figürü ile birlikte kazındığı görülüyor. Bu taşlar, Danimarka’da bir ulus devletin doğumunun belgesi olarak da kabul edilmiştir. (966).

bahadır2Vikinglerin kullanmış olduğu “Runik alfabe” ve Latin alfabesindeki karşılıkları

Vİkİnglerİn kullanmış olduğu harflere/alfabeye verilmiş olan isimdir Runik (runer). Runik alfabe ilk 6 harfinin seslerine bağlantılı olarak normalde FUTHARK olarak adlandırılır. Bu alfabe, bugünkü Almanya’nın kuzey kesiminde, Danimarka’nın büyük adası olan Jylland’te, İsveç, Norveç ve Karadeniz’in kuzeyinde yaşamış olan Gotlar tarafından geliştirilmiş bir alfabedir. Gotlar, Jylland adasında Vikingler döneminden önce yaşamışlar ve bu ada Gotland olarak adlandırılmıştır. Tarihte Büyük Göçler esnasında Hunlar tarafından Batı’ya doğru zorlanan bu millet, bu göç esnasında Karadeniz’in kuzeyinden Orta Avrupa’ya oradan da güneye, İtalya’ya ve yukarıya, kuzeye doğru göç ederek gelmiş olduğu bölgelerde büyük ve kalıcı kültürel etkiler bırakmıştır. Dolayısı ile Vikinglerin yaşamış oldukları dönemde kullanmış oldukları alfabe olan Runik Alfabe, Gotların kullanmış olduğu alfabeden de etkilenerek gelişmiştir.
Kelime olarak Rune/Runik konuşma, şarkı, yazı ve bilgi anlamına gelir. Vikinglerin sihirli bir gücü olduğuna inandıkları Runik Alfabe’nin Danimarka’da Demir Çağı’nda da kullanıldığı arkeolojik kazılar sonucu ortaya konmuştur.
Vikingler tarafından ağaç, demir ve taşa kazıyarak/çizerek yazılmış olan harfler, bugün bizim kullanmış olduğumuz harflere oranla daha köşeli ve serttir.
Vikinglerin sihirli ve koruyucu olduğuna inandıkları (bizim kültürümüzdeki muska benzeri) bu harfleri savaşta kullandıkları silahlarının üzerine, elbiselerine, paralarına, yaşamış oldukları yerlere, kısaca her yere yazdırmışlardır. Bu alfabe ile yazı yazabilecek olan kişilerin sayılarının az sayıda olması ve herkesin yazı işini becerememesi de bu alfabeye ayrı bir gizem katmıştır.

Danimarkalıları bir araya getirerek devletleştiren ve Hıristiyanlığa geçmelerini sağlayan Kral Harald Blaatand.

Danimarkalıları bir araya getirerek devletleştiren ve Hıristiyanlığa geçmelerini sağlayan Kral Harald Blaatand.

Papazlar ve keşişler, Latince’yi hem yazı hem konuşma dili olarak seçince, Runik Alfabe kullanımdan kalktı

Başlangıçta (5’inci yüzyıl) 24 harften oluşan Runik Alfabe zaman içerisinde 16 harfe kadar inmiş (8 ve 9’uncu yüzyıl) ve daha sonraki dönemlerde Latin alfabesine uyum göstererek 1300’lü yıllara kadar İskandinavya’da kullanılmaya devam etmiştir. Latin alfabesinin kullanım alanının daha da genişlemesi ve Hıristiyanlık inancının dili olarak kabul edilen Latince’nin papazlar ve keşişler tarafından hem yazı hem de konuşma dili olarak etkin bir şekilde kullanılmaya başlanması, Runik Alfaben’in yavaşça zaman ilerisinde kullanımdan kalkmasına sebep olmuştur.
İskandinavya’da, özellikle Danimarka’da zengin ve asil insanlar için bir ayrıcalık olarak kullanılan ve sıradan insanların sihirli bir yazı olduğuna inanmış oldukları bu alfabenin yerini daha sonra yine sıradan insanların anlamadıkları ve kullanamadıkları Latince almıştır.
Hoşça ve dostça kalın…..

Yorumlara kapalıdır.